Trà Cổ, Móng cái

Trong du ký này:   ⏪   1.  2.  3.  4.  5.  6.  7.  8.  9.  10.  11.   ⏩

Lúc đến Móng Cái trời đã về chiều và lúc tạnh lúc mưa, hai anh em quyết định bỏ qua thành phố để mai trở lại, và quẹo thằng ra bán đào Trả Cổ nơi đã tính trước là sẽ thuê phòng ngủ.

Trà Cổ khi xưa là một hải đảo, nay nối liền với bờ qua 1 doi đất rất hẹp giữa 1 vùng đầm lầy. Vùng nước chia Trà Cổ với đất liền là 1 cái đầm dài và rộng tựa đầm (phá) Tam Giang ở Thừa Thiên, mà người ta gọi là sông Trà Cổ (xin xem bản đồ post truoc)

Ra đến doi cát Trà Cổ  con đường chia 2, về tay mặt là xuống phía Nam bán đảo , tận cùng ở Mũi Ngọc. Đối diện là lên phía Bắc, tận cùng ở cột Km0 Tràng Vĩ. Bản lớn màu xanh ghi 'Nội quy khu vực vành đai biên giới' trong đó có  nhiều hạn chế đối với người nước ngoài. Cái mắc cười là ngoài Trà Cổ có 1 golf resort lớn cho khách Trung Quốc, cùng nhiều nhà nghĩ khách sạn cho du khách dọc con đường này.

Từ nhà nghỉ nhìn ra hướng Đông, nơi các hình bãi cát về chiều (xem dưới). Trên bải cát này mặt trời mọc đầu tiên trên lãnh thồ miền Bắc mà nay đồng thuận gọi là Bắc Bộ. ( Cái đặc biệt phải chú ý là trên bản đồ Trung Quốc, mặt nước thấy đây được gọi là Vịnh Bắc Bộ - Hán tư đọc theo bính âm là Beipu - chứ không phải Vịnh Hải Nam, hay Vịnh Quảng Tây hay Quảng Đông... )

Nhìn theo con đường lên hướng Bắc, Mũi Sa Vĩ. Trong đáy hình có thể thấy nóc chuông nhà thờ Trà Cổ (hình cuối trang) là nhà thờ cổ cực Bắc của nước.

Nhìn dọc theo con đường về hướng Nam, đất liền tỉnh Quảng Ninh bên phải của hình, qua cái đầm.

Từng đoạn dường cố định có đường thông ra bãi (phía Đông) như trong hình trên. Đây là trước nhà nghỉ, người viết theo con đường này ra bãi chụp hình dưới cơn mưa có lúc cũng nặng hột. Đoạn đường chừng 300 mét thì ra tới biển. Dọc đường lên xuống là nhà nghỉ và quán xá, ngày hai anh em chúng tôi ra là ngày trong tuần nên chỉ cần đi khảo giá, xem phòng là có chổ ngủ.

Nhín về hướng Tây từ sân thượng nhà nghỉ. Nhìn qua bên kia cái đầm vào đất Móng Cái.

Từ doi cát nhín về hướng Tây, trong xa là thành phố Móng Cái và xa hơn nữa là các tòa nhà cao tầng phía thành phố Đông Hưng TQ.

Bãi biển phía Nam sân golf của doanh nhân Trung Quốc. Hướng ra phía Đông.

Các làng dân chài dọc ven biển Việt Nam  như chổ này có tiềm năng du lịch, nguy cơ là sẽ bị dời vào trong. Khi đó thì việc làm sẽ không còn, ghe thuyền không thể duy trì được nữa. Họ sẽ là những người lưu vong kinh tế phải kiếm việc khác làm, khả năng là lao động chân tay ở các khu đô thị.

Điển hình là bở biển Mỹ Khê Đà Nẵng, hay ở Mũi Né hay Phú Quốc.

Riêng chổ người viết đứng nay là bãi du lịch, trươc 2 khách sạn (trong hình trên) của chính quyền (cơ quan hay đảng gì đó) chỉ thấy mỗi chiêc thuyền lẻ loi. Khả năng là trước đây phải là rất nhiều như khu vực cuối hình trên.

Nhà thờ Trà Cổ, xây dựng 1880 dưới triều Nguyễn giữa thời buổi khó khăn cấm đạo. Nguyên thủy là 1857 nhưng vì vua Thiệu Trị ra dụ cấm đạo mà phải tháo gỡ (gỗ lim) đem giấu 1 thời gian.

Chịu thiệt hại nặng nề trong chiến tranh 1979 khi quân Đặng tháo gở đập phá tượng và phù điêu. Được trùng tu 1993.

Sáng sớm và mưa dầm, vắng vẻ sau lễ sáng. Dân địa phương có nhiều người gốc Hoa, người Tày, người Nùng, đã đồng hóa. Từ xưa người viết hay nghe nói "Tàu Móng Cái", ra đây mới biết họ là ai. Một số vượt biên thời bao cấp, phần lớn đến Hồng Kông và có người đến định cư ở Mỹ.

Tức nhiên giọng nói họ khác với giọng người thành thị Miền Bắc. Nghe giọng nói địa phương, thổ âm, khi nào cũng là 1 thú vị đậm đà cho người viết. Tự nhiên mình cảm nhận đậm đà được tình đoàn kết ấm áp giữa các dân tộc Việt.

Không gặp một ai để xin vào xem bên trong nên chỉ đi vòng ngoài. Đến đây một ngày nắng hay đông du khách thì hình ảnh cảnh quan chắc chắn sẽ là khác, như tìm thấy trên Internet. Nhưng với ý thức tìm hiểu và khám phá, cảnh vắng vẽ này cũng để lại ấn tượng mạnh về 1 miền đất Trà Cổ thật ..."cổ" xưa. Mà sự thật thường nhật của địa phương biển này có lẽ gần với cảnh này hơn là cảnh lễ hội, du khách tấp nập trong các hình tiếp thị du lịch.

Trong du ký này:   ⏪   1.  2.  3.  4.  5.  6.  7.  8.  9.  10.  11.   ⏩

Địa Đầu Móng Cái

Trong du ký này:   ⏪   1.  2.  3.  4.  5.  6.  7.  8.  9.  10.  11.   ⏩

Mời bạn đọc cùng đến điểm tận cùng của đất - land's end - Đông Bắc nước Việt Nam, Mũi Tràng Vĩ trên bán đảo Trà Cổ, tỉnh Quảng Ninh. Đây là một trong những điểm "phải đến" mà từ khi có dịp trở về Việt Nam người viết đã lên chương trình và đã nghiên cứu phương tiện và đường đi tỉ mĩ. Người bạn đồng hành và là người cung cấp phương tiện đã lên mạn Móng Cái nhiều lần trong quá khứ lại cũng muốn trở lại xem cảnh cũ nên Móng Cái là chặn đường tiếp theo tp Lạng Sơn.

Tỉnh Quảng Ninh có bờ biển từ biên giới Việt-Trung kéo dài đến tp Hạ Long, giáp Hải Phòng, bờ biển dài nhất Vịnh Bắc Bộ. Thành phố quan trọng nhất tỉnh Quảng Ninh là Móng Cái là cửa khầu cuối cùng ở Đông Bắc. Trà Cổ là một phường của Móng Cái, từ trung tâm ra đến mũi đất tận cùng của bán đảo cát này là Mũi Tràng Vĩ  chừng 18 cây số.

Hai mặt cột Cây số 0 Tràng Vĩ, địa đầu nước Việt Nam phía Đông (không phải cây số 0 của Quốc Lộ 1 (QL 1A) bắt đầu ở Lạng Sơn). Thực chất là điểm khởi đầu của bờ biển Việt Nam - điểm tận cùng phài là ở biên giới Hà Tiên với Kampuchea, chả biết tại sao người ta lại chú ý đến mũi Cà Mau? (Cái vụ "từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau" cũng rõ nhãm, "Nam Quan" từ bao giờ là điểm cực Bắc nước ta?)

Điểm nhìn thấy mặt trời mọc đầu tiên ở Miên Bắc nước Việt Nam. Mũi đất Sa Vĩ trên bán đão Trà Cổ nhìn vào đất TQ qua một vịnh nhỏ nơi sông Ka-long là sông chảy dài theo biên giới Việt-Trung đổ ra biển.

Vành đai biên giới là một khu vực có quy chế đặc biệt, không phận sự không được vào, nhât là người mang hộ chiếu nước ngoài. Đây là bờ biển nhưng vì địa hình đặc biệt như thấy trong bản đồ, biên giới Việt-Trung phải ấn định giữa vịnh này. Dù trên hình vệ tinh cho thấy là nước vịnh nhưng đáy biển tại đây rất nông, khi thủy triều xuống thì bờ cát chạy ra rât xa và phía bên Trung Quốc cũng vậy. Người ta nói có thể nhìn thấy cột mốc biên giới giữa cửa sông Bắc Luân (sông Ka Long). Sông Bắc Luân (tên Tàu) là biên giới giữa TQ và ta, phân chia một bên là tp Móng Cái với một bên là đô thị Đông Hưng TQ, lớn gấp bội phần tp Móng Cái.

Nhìn qua vịnh vào cửa sông Ka-Long bên trái, và đối diện khu Sa Vĩ thành phố Đông Hưng, TQ. Trên bản đồ có thể thấy một khu vực thành phố Đông Hưng tên là Sa Vĩ chữ Hán trên bản đồ nhưng bên mình Mũi Tràng Vĩ còn được gọi là Mũi Sa Vĩ (Đuôi Cát). Đuôi cát ứng cho bán đảo Trà Cổ hơn là một vủng đất liền bên thành phố Đông Hưng.

Vấn đề biên giới tại khu này nhiều phức tạp, nhất là các vụ vi phạm của dân làm nghề biển hai bên, tranh nhau tài nguyên hải sản trong vịnh, vi phạm vùng biển và đáy biển của nhau.

Phải hiểu là Công an Biên Phòng tại đây rất bận rộn và nhiệm vụ rất phức tạp. Tháng Hai năm 1979 thị trấn Móng Cái bị tàn phá nặng nề, bán đảo Trà Cổ cùng toàn địa phận Móng Cái bị tiến chiếm và tàn phá, mãi đến năm 1991 thì quan hệ Việt-Trung mới được bình thường hóa.

Mày mò ra tới địa đầu Tổ Quốc rồi thì phải tự sướng vài tấm làm bằng.

Vị trí này là ở cuối con đường độc đạo hình dưới, chạy giữa doi cát mũi phía Bắc của bán đảo rộng không quá 2 km (tức là 2 bên đường này, đi ra một tí là gặp biển, bên trái hình là một eo biển nhỏ, bên phải là hướng Đông, là Vịnh Bắc Bộ).

Cảnh quan tại đó, lúc dân làm biển bắt đầu xuống ghe (cùng một lúc, hình như cả làng - gần đó - vì thủy triều)

Bản "Vành đai biên giới" thấy nhô lên trong đáy hình. Chổ mấy cái dù là một vài quán bán giải khát cho du khách đến tham quan, đối diện (sau lưng người chụp) là một đồn công an biên phòng.

Loại thuyền đáy bằng dùng khai thác thủy sản vùng bờ biển cạn tại đây. Chủ yếu thu hoạch là ngêu sò ôc. Vận động bằng máy đuôi tôm hay chống sào, khong thấy cánh buồm nào.

Nền trời u ám ngày thằng viết đến, cũng tượng trưng phần nào cho tình hình khu vực này. Đời sống người dân chài vất vả, như thấy trong thời tiết như vậy, nhưng cũng vì tranh chấp vùng kinh tế. Ngư dân 2 bên bờ vịnh cũng như công an biên phòng 2 bên đều có vấn đề thường xuyên.

Tranh chấp với người bên kia biên giới nhưng đôi khi lại đụng với một nhóm người mà lại có tổ tiên chung, đền thờ ở Đồ Sơn, Hải Phòng (gọi là người Kinh Tam Đảo).

Nhìn qua vùng đô thị Đông Hưng TQ. Hiệp ước giửa Pháp và nhà Thanh 1885 đã cắt mất một phần đất lớn bên đó, chủ yếu là đất tp Đông Hưng bây giờ. Bên đó (từ điểm này có thể nhìn thấy) có một vùng duy nhất có một sắc tộc người Hoa, gốc là Viêt Nam cũng từ vùng Đồ Sơn Hải phòng tấp vào đó 500 năm truoc đây, tục truyền là do một cơn bão, Tàu gọi là người Kinh Tam Đảo (họ tự xưng là người Kinh, Jing). Số người này tuy tiếng mẹ đẻ (bây giờ) không phải là tiếng Việt nhưng nhận gốc từ Việt Nam và cố giữ một số tập tục truyền thống cổ cũng như y phục ăn mặc sao cho giống người Việt (bây giờ). Phải hiểu là dưới triều Nguyễn đất họ ở là đất Việt Nam. Hình dưới là tài liệu của TQ cho thấy một tốp người Kinh Tam Đảo sinh sống bên kia vịnh. Bạn đọc nhìn thấy chiếc thuyền đáy bằng như trong hình người viết chụp tại Tràng Vĩ.

Người Trà Cổ thì cũng nhận gốc là làng Đồ Sơn nay thuộc thành phố Hải Phòng, máu mủ bà con vẫn còn giữ giữa 2 nơi này. Đến đây lập nghiệp từ đời Hậu Lê trên 400 năm. Giọng nói và một số lớn từ ngữ hoàn toàn khác lạ với người Việt thành thị, nghe thật rất lâu mới nhận ra là tiếng Việt. Thông cảm nhau thì không đến nổi khó, dù vậy, vì yếu tố chính của nòi giống là văn phạm Việt thì không thể khác. Từ vựng nói cho cùng thì thổ ngữ Việt Nam mình, khác địa lý cấp tỉnh vá có khi cấp huyện là đã có khác nhau nhiều rồi. Người viết lúc nhỏ theo gia đình đi thuyền từ Nha Trang ra các làng chài nhỏ ở biển đảo ngoài khơi vịnh Nha Trang thăm thú, đã chú ý thấy điều này rồi.

Người làm nghề chài lúc xưa là những cộng đồng cô lập (người thị thành gọi là "kẻ" chài, một lối kỳ thị) thường có giọng nói và từ vựng riêng cho mỗi vùng. Làng trên đảo thì lại càng như thế, dương nhiên.

Hiện nay cộng đồng người dân Trà Cổ đang bị xáo trộn vì nhiều làng chài ven biển bị di dời để doanh nhân, nhất là từ Trung Quốc mua dùng làm resort, sân golf, khách sạn, casino. Hiện tượng đáng tiếc này cũng đang xảy ra trên toàn quốc, từ đây cho đến Phú Quốc cũng tương tự. Toàn lục địa TQ chỉ đc có 80 sân golf, luật Mao Trạch Đông, nói đất để dành canh nông.

Kết cấu xã hội nông thôn cổ truyền của Việt Nam đang bị xóa mất một cách mau chóng - thậm chí đình đền làng xã không có thu hút du lịch hay mỹ thuật cũng bị đe dọa phải ủi đi khi cần đất xây dựng hạ tầng cho nền kinh tế mới.

Nhìn thấy cột mốc biên giới số 1378 ngoài xa.

  

Trong du ký này:   ⏪   1.  2.  3.  4.  5.  6.  7.  8.  9.  10.  11.   ⏩